Ադրբեջանի Գախի պաշարներում լարվածության պուլսացիաներ. ձերբակալություն՝ բարձրաքաղաքական բուռն մթնոլորտում.
Բաքվի մամուլն այսօր տեղեկացնում է, որ հունիսի 20-ին Պետական անվտանգության ծառայությունը հատուկ գործողություն է իրականացրել Գախի շրջանում։ Ըստ ոչ պաշտոնական աղբյուրների՝ ձերբակալվել է շրջանի գործադիր իշխանության ղեկավար Մուսա Շեքիլիևը։ Հիշեցնենք, որ Ադրբեջանում շրջանի և քաղաքների գործադիր ղեկավարները նշանակվում և պաշտոնից ազատվում են անձամբ նախագահի կողմից, և հանդիսանում են նրա լիազոր ներկայացուցիչները տվյալ տարածքում։
Մուսա Շեքիլիևի ձերբակալությունը, ըստ ամենայնի, տեղի է ունեցել Իլհամ Ալիեւի ուղիղ հրահանգով, սակայն պաշտոնապես նրա դեմ մեղադրանքները չեն հայտարարվել։ Այս դեպքը ուշագրավ է ոչ միայն պաշտոնական բնույթի առումով, այլև տարածաշրջանային առճակատման, ինչպես նաև Ադրբեջանում վերջին ամիսներին ուժի մեջ մտած նոր քաղաքական զարգացումների համատեքստում։
Գախի շրջանը պատմականորեն եղել է Կովկասյան Աղվանքի և Վրաստանի աշխարհագրական ու մշակութային «բաժանարար» գոտի։ Շրջանային բնակչության շուրջ 80 տոկոսը կազմում են թուրք-ադրբեջանցիները, 13,5%-ը՝ վրացի-ինգիլոյցները, իսկ ընդհանրապես Գախում ապրում են նաև լեզգիներ ու ցախուրներ։ Տարածքը հյուսիսից սահմանակցում է Ռուսաստանի Դաշնության Դաղստանի ինքնավարությանը, արևմուտքից՝ Վրաստանին։
Ձերբակալությունը համընկավ իսրայելա-իրանական պատերազմի ֆոնի վրա, երբ Ադրբեջանում ակտիվորեն խոսվում է «աշխարհազորային բանակ» կամ «տարածքային պաշտպանության ուժեր» կազմավորելու անհրաժեշտության մասին։ Նման նախաձեռնություն օրերս բարձրաձայնել է նաև Ղազախստանի նախագահ Տոկաևը, և այս թեման շոշափվել է նաև Ադրբեջանի ներսում։
Ադրբեջանը արդեն հինգ տարի է՝ իր ցամաքային սահմանները պահպանում է փակ՝ «արտաքին սպառնալիքների կանխման» շրջանակներում։ Դա խոսում է տարածաշրջանի աննախադեպ լարվածության մասին, որտեղ Բաքուն զգուշավոր է բոլոր հարևանների նկատմամբ՝ ներառյալ Ռուսաստանն ու Վրաստանը։
ԽՍՀՄ փլուզումից առաջ վրաց-ադրբեջանական հարաբերությունները սրվել են Զաքաթալայի և հարակից տարածքների պատկանելիության շուրջ, ինչն արտացոլվել է նաև Ադրբեջանում «Բորչալու հայրենակցական միության» ձևավորմամբ։ Այս կառույցը իր հերթին նոր շեշտադրումներ է առաջացրել Վրաստանի հարավային շրջանների հետ կապված տարածքային պահանջատիրության հարցում։
Վերջին շրջանում ռուսաստանյան որոշ փորձագետներ արձանագրում են, որ ռուս-ադրբեջանական սահմանազատման գործընթացում Մոսկվան Բաքվին որոշ զիջումներ է արել՝ ներառյալ լեզգիաբնակ մի քանի գյուղերի Ադրբեջանին հանձնումը և Սամուր գետի սահմանների վերաբաշխումը։
Այս համատեքստում՝ ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունների սառնության և տարածաշրջանային փոփոխությունների ֆոնին, հյուսիսային շրջաններում էթնիկ փոքրամասնությունների մոտ աճում է անջատողական տրամադրվածությունը։ Գախի շրջանի գործադիր ղեկավարի ձերբակալությունը կարող ենք դիտարկել որպես կանխարգելիչ քայլ՝ անվտանգության և վերահսկողության ամրապնդման նպատակով։