Սիսիանի շրջանի Շաքի գյուղում կրկին սուգ էր։ Մեկի ցավը դեռ չէր մարել, երբ մյուսի լուրն էր հասնում. մի փոքրիկ, լուռ ու խաղաղ համայնք արդեն չորրորդ անգամ հողին է հանձնում իր անմահացած որդիներին։ Սամսոն Ամարյան, Դավիթ Դանիելյան, Կարեն Իսրայելյան, Աշոտ Մուրադյան — չորս անուն, որոնք դարձան սրբություն Շաքիի հողի համար։ Չորս կյանք, որոնք իրենց լույսով խավարեցին պատերազմը։
Սամսոն Ամարյան — հպարտության ու խաղաղության մարմնավորում
32-ամյա Սամսոն Ամարյանը մանկության ճանապարհը սկսել էր Գորիսից, բայց մեծացել ու ամուր արմատներ էր գցել Շաքիում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո մեկնել էր ծառայության, վերադարձել ու դարձել պայմանագրային զինծառայող՝ առանց վարանելու՝ ընտրելով հայրենիքի պաշտպանի ուղին։ Հայրը վաղ էր գնացել, մոր հետ էր ապրում ու գյուղատնտեսությամբ էր զբաղվում։
Ռուբեն Մանուչարյանը՝ Սիսիանի համայնքապետարանի ներկայացուցիչը, մեր զրույցում ջերմությամբ հիշեց Սամսոնին.
«Նա խաղաղ էր, համեստ, ազնիվ ու սիրառատ։ Մայրիկի կողքին էր միշտ, գերմանական ճշտապահությամբ ապրող երիտասարդ։ Մարդ, ում անունը երբեք չկապվեց վեճի կամ բարձր ձայնի հետ։ Իսկ ամենացավալին՝ պատրաստվում էր դեկտեմբերին ամուսնանալ…»
Կարեն Իսրայելյան — անզիջում հայրենասեր
30-ամյա Կարենը դպրոցն ավարտելուց հետո միանգամից մեկնեց բանակ, այնուհետև դարձավ պայմանագրային զինծառայող։ Նրա կյանքում զինվորականությունը ժառանգական չէր, այլ՝ ընտրություն։ Իր ընտրությունը։
«Եղբայրը Ռուսաստանում էր, առաջարկում էր գնալ, բայց Կարենը ասում էր՝ այստեղ եմ ես պետք։ Հոգու խորքում գիտեր՝ այս հողը իրենն է։ Պատերազմի օրերին կամավոր մեկնեց առաջնագիծ՝ ոչ թե հրամանով, այլ ներքին կոչումով։ Նա զոհվեց, ինչպես ապրում էր՝ հերոսաբար», — պատմում են նրա ընկերները։
Կարենն էլ երազում էր ընտանիք կազմել, հայր դառնալ։ Այդ երազանքը մնաց օդում կախված՝ վկայություն նրա չապրած կյանքի։
Դավիթ Դանիելյան — մանուկից՝ մարտիկ
19-ամյա Դավիթը ժամկետային զինծառայող էր։ Զորացրման օրերն արդեն հաշվում էր՝ երեք ամսից տուն էր վերադառնալու։ Բայց պատերազմը նոր հաշիվ բացեց։
Ծառայում էր Իջևանի զորամասում, իսկ պատերազմն սկսվելուց անմիջապես հետո նրան՝ որպես հրետանավորի, ուղարկեցին առաջնագիծ։ Նա տասը զավակ ունեցող ընտանիքից էր՝ 7 աղջիկ, 3 տղա։ Եղբայրը նույնպես կանգնած է սահմանին։
Դավիթի պատմությունը մի ամբողջ սերնդի պատմություն է, որ չի հասցրել սիրել, կյանք վայելել, բայց հասցրել է զոհվել՝ հանուն մյուսների ապրելու իրավունքի։
Աշոտ Մուրադյան — երբ բարիքը դառնում է զենք
Աշոտը ևս 19 տարեկան էր։ Ծառայության մեկ տարին դեռ չէր լրացել։ Բարձրահասակ, խաղաղ աչքերով ու երեխայի ժպիտով երիտասարդ։ Մարտի դաշտում՝ խիզախ տանկիստ, որի տանկը խոցել էր թշնամու տեխնիկան։ Նրան խրախուսել էր հրամանատարությունը, իսկ մարտական ընկերները հիշում են նրա հանդարտ ու արդար բնավորությունը։
Նա ուներ 4 եղբայր և մեկ քույր։ Պատերազմի օրերին եղբայրն էլ մարտնչում էր Արցախում և վիրավորվել էր։ Բարեբախտաբար՝ այժմ ապաքինվում է։
Աշոտի մայրը՝ Ալինա Ղուկասյանը, պատմություն է իր առանձին։ Կին, որ դեռ առաջին արցախյան պատերազմի ժամանակ կամավոր էր կռվում։ Դիպուկահար էր, վիրավորվել էր, բայց շարունակում էր կռվել։ Նա եղել է ապրիլյան քառօրյայում, մասնակցել է նաև այս պատերազմին։ Այժմ վերադարձել է, բայց ասում է՝ դեռ պիտի գնա։ Որդու զոհվելուց հետո անգամ, մնում է զինվոր, մինչև վերջ։
Եվ Շաքին, փոքրիկ գյուղը Սյունիքում, դարձավ մեծ պատմության մասնիկ։ Նրա որդիները միացան հողի, բայց նրանց անուններն ու հերոսությունն անվերջ են։ Այս պատմությունները սգի ու ցավի սահմաններից այն կողմ են՝ այնտեղ, որտեղ ծաղկում է հպարտությունը։
Նրանք չհեռացան՝ նրանք ապրում են մեր հողում, մեր լեզվում, մեր հիշողության մեջ։