Տարիներ առաջ Մոսկվայում անցկացվող «Ահաբեկչության դեմ պայքարի» օլիմպիադայում 27-ամյա Անդրանիկ Խաչատրյանը իր գիտելիքներով և քաջությամբ նվաճեց ոսկե մեդալ։ Նա դարձավ իր ոլորտի մասնագետ ու հպարտացավ հայրենիքի պաշտպանությամբ։ Սակայն ճակատագրի մռայլ խաղի պատճառով հենց այդ նույն պատերազմում, որն իր կյանքն իմաստավորեց, նա զոհվեց՝ պաշտպանության ճակատում ընկնելով իր ուժերի ու հավատքի չափազանցության մեջ։
2020 թվականի սեպտեմբերի 25-ը փոխեց ոչ միայն Անդրանիկի, այլև ամբողջ իր ընտանիքի կյանքը։ Հենց այդ օրն էր, երբ պատերազմի առաջին ազդանշանները լսվեցին, և 27-ամյա երիտասարդը նոր էր իջել դիրքերից, երբ պատերազմի ազդանշանը եկավ։
Անդրանիկի փոքր եղբայրը՝ 25-ամյա Արսենը, ով 2015-ին զինծառայության ժամանակ ծանր վիրավորում էր ստացել ու զորացրվել, անմիջապես արձագանքեց հայրենիքի պաշտպանության կոչին։ Նա չսպասեց ոչ մեկի թույլտվությանը, իր մեքենայով ուղևորվեց Արցախ՝ գտնելու եղբորը և մասնակցելու հայրենիքի պաշտպանությանը։
Մայրը՝ Մարինե Խաչատրյանը, չէր հավատում, որ Արսենը կարող է նման որոշում կայացնել. «Դե, քանի որ լուրջ վիրավորում ունի, մտածեցի՝ չեն թողնի, բայց նա խելացի եղավ, չհայտնվեց զինկոմիսարիատում՝ խուսափելով մերժումից, գնաց՝ առանց որևէ թույլտվության»,- պատմում է նա։
Ստեփանակերտից զանգեց, ասաց՝ արդեն այստեղ է։ Արսենը ինքնակամ բարձրացավ Հադրութ, որտեղ պարզվեց՝ Անդրանիկը այլտեղ էր։ Մի քանի դիրք անցնելով՝ գտավ եղբորը։ Երկու եղբայրներն էլ մնացին թեժ կետերում՝ Հադրութում, Ջաբրայիլում, և վերջում՝ Շուշիում, պայքարելով մահվան դեմ։
Շուշիում նրանց զորքը տեղակայված էր Քարին տակի դիմացի սարերում։ Նոյեմբերի 5-ին կամ 6-ին Անդրանիկը հեռախոսով ստացավ հրաման իջնել, ապա վեր բարձրանալ։ Երբ վեր բարձրացան, նրանք իրենց դիրքերը թշնամու կողմից գրավված գտան։
«Եթե իմանայինք, թե ով է այդ հրամայողը, ես նրան անձամբ կխեղդեի, — ասում է տիկին Մարինեն՝ տխրությամբ ու զայրույթով խառնված։ — Մենք ատամներով պահում էինք Շուշին, բայց մեզ խաբեցին։ Հրահանգ տվեցին իջնել, հետո նորից բարձրանալ, իսկ թուրքը արդեն մեր դիրքերում էր։ Մենք խնդրում էինք, որ մեզ ծանր զենք բերեն, բայց չբերեցին։ Թուրքը՝ մեր աչքերի առաջ, գյուղը լցնում էր իր զինվորներով ու արկանետներով։ Մեզանից հետո զորքը տարավ այնտեղ, որտեղ ինքն էլ չգիտեր՝ ինչ անի, իսկ վերադասը թողել էր դիրքերը ու փախել։»
Արսենը դժվարությամբ է հասկանում՝ դա դավաճանություն էր, թե անփորձություն. բայց պարզ է՝ ամեն ինչ խայտառակ էր կազմակերպված։ Թեև դիրքերում շատ էին, բայց հրամաններս, զինամթերքը չհասավ, թշնամին ազատ խաղաց։ Մինչև վերջ համախմբված պայքարեցին, բայց արդյունքում շատերը զոհվեցին։
Նոյեմբերի 7-ին՝ Սմերչի հարվածից, Անդրանիկն ու Արսենը վիրավորվեցին։ Հրամանատարի եղբայրը հիշում է, թե ինչպես ստիպված էին իրենց ձեռքով կապել վիրավորների ոտքերը, իջեցնել ձորը՝ վիրավորներին փրկելու համար։ Հիվանդանոցից փախնելով՝ Արսենը շարունակեց Անդրանի որոնումը։
Վիրավորներին տեղափոխելու ժամանակ շտապօգնության մեքենաները դատարկ հեռանում էին՝ թողնելով զրկանքների մեջ տղաներին։ «Ապշելու էր, որ նույնիսկ «սպեցնազի» տղերքը վիրավորներին իջացնում էին «սկորիներից», հետո փախչում էին», — ասում է Արսենը՝ զայրույթով ու ցասումով լի։
Չնայած շրջափակմանը՝ տղաները հետ չքաշվեցին։ Նրանք պայքարեցին մինչև վերջինը, անգամ երբ շուրջը մահ էր տիրում։ Կապիտան Գեղազնիկը զոհվեց Արսենի աչքի առաջ, սակայն Արսենը վերջին ուժերով դիմացավ, վերցրեց նրա զենքը ու ցատկեց ձորը՝ մտածելով՝ կա՛մ կկորցնի կյանքը, կա՛մ կպայքարի մինչև վերջ, բայց երբեք չի հանձնվի թշնամուն։
Արսենի համար զարմանք էր, որ ձորն անցնելով կարողացավ ողջ մնալ։ Նրա հետ ավելի քան 15 վիրավոր հասան Ստեփանակերտ, սակայն բոլորի կյանքը կախված էր հրատապ բուժումից։ Արսենը հիվանդանոցից փախավ՝ գտնելու եղբորը, բայց եղբայրը մահացել էր։ «Եղբորս Սևանի մորգն էին տարել։ Մենք գիտեինք՝ մահը մոտ է, բայց չէինք ուզում խոստովանել», — ասում է Արսենը։
Անդրանիկը ոչ թե սովորական հրամանատար էր, այլ իսկական հերոս, որ կռվել է մինչև վերջ և փրկել բազմաթիվ կյանքեր։ Նրա ղեկավարությամբ վերջին պահին պահել են ճանապարհը, որով դուրս են եկել մոտ 100 զինվոր։ Արսենը ընդգծում է, որ եղբայրը զոհվեց ոչ թե միայնակ, այլ իր մարտական ընկերների հետ, ովքեր մինչև վերջ պայքարեցին, չհանձնվեցին։
Այս պատմությունը միայն պատերազմի սարսափը չէ, այլ նաև եղբայրական սերն ու նվիրումը, հայրենասիրության վառ օրինակ, որը ոգեշնչում է ապագա սերունդներին։ Անդրանիկի ու Արսենի սխրանքները մեր պատմության ու հիշողության անմար էջերից են։