«Սպեցնա՛զ, առաջ…»։ Այս բառերը միայն հրաման չէին։ Դրանք մարտական ոգի էին, հավատ, ուժ, հայրենիքի համար մինչև վերջ կանգնելու երդում։ Հոկտեմբերի 12-ը Հայաստանի Ազգային հերոս Վահագն Ասատրյանի հիշատակի օրն է՝ այն մարդու, ով 44-օրյա պատերազմի ամենադժվար օրերին կանգնած էր առաջնագծի ամենավտանգավոր հատվածներում ու մինչև վերջին շունչը ղեկավարում էր իր զինվորներին։
Նա զոհվեց Հադրութում։ Բայց նրա անունը մնաց որպես անպարտելի սպայի, անսասան հրամանատարի և հայրենիքի համար կյանքը նվիրաբերած հերոսի խորհրդանիշ։
Վահագնի մայրը՝ Սիմա Պետրոսյանը, մինչ օրս հիշում է այն օրը, երբ որդուն ճանապարհեց պատերազմ։ Ասում է՝ ոչ մի վատ նախազգացում չի ունեցել։ Որդուն ճանապարհել է օրհնանքով, բարձր տրամադրությամբ, հաղթանակի հավատով։
Բայց պատերազմը տուն չվերադարձրեց նրան։
Այսօր տիկին Սիման որդու հետ «խոսում» է Եռաբլուրում։ Լուռ նստում է նրա շիրիմի մոտ, հիշում պատերազմի օրերի զանգերը, նրա ձայնը, նրա խոսքերը… և համոզված ասում է՝ բանակը չի պարտվել։
«Մամ, Հադրութում եմ… Հադրութ չեն կարող մտնել… դիրքերը ես երկարացնում եմ, խորացել եմ… ամեն ինչ նորմալ է…» — պատերազմի օրերին ասում էր Վահագնը։
Նա առաջին օրերից մարտի դաշտում էր։ Սկզբում Օմարում։ Այնտեղ, որտեղ ամեն վայրկյան մահվան վտանգ կար, բայց Վահագն Ասատրյանը նույնիսկ այդ պայմաններում ժամանակ էր գտնում մոր հետ խոսելու համար։
«Մամ, սատկացնում ու ջարդում եմ թուրքերին…» — ասում էր նա։
Այդ բառերի մեջ կար ոչ միայն մարտիկի կատաղությունը, այլ ամբողջ ժողովրդի ցավն ու վրեժը։
Սիմա Պետրոսյանը հիշում է, թե ինչպես էր որդին անհանգստանում իր յուրաքանչյուր զինվորի համար։ Մի օր զանգել էր ու հարցրել՝ վիրավոր զինվորը կապրի՞, թե՞ ոչ։
«Ամեն մի զինվորի համար դողում էր… Իր համար զինվորը պարզապես ենթակա չէր։ Իր տղաներն էին…» — պատմում է մայրը։
Օմարի դժոխային մարտերից հետո Վահագնը շարունակեց իր ճանապարհը ամբողջ Արցախով մեկ։ Ջաբրայիլ, հարավարևելյան շրջաններ, ամենաթեժ կետերը…
Մայրը հեռուստացույցով տեսնում էր հակառակորդի թիկունքում պայթյունները և մտածում.
«Դա իմ որդին կարող է անել…»
Եվ իսկապես, նա այն հրամանատարներից էր, ում անունը վախ էր ներշնչում թշնամուն։
Հոկտեմբերի 11-ի գիշերը մայրն ու որդին երկար են խոսել։ Վահագնը հոգնած էր, բայց ձայնի մեջ նույն վստահությունն էր։ Այդ օրը նա ոչնչացրել էր ադրբեջանական հատուկ նշանակության «Յաշմա» ստորաբաժանման ուժեր և ծանր հարված հասցրել հակառակորդին։
Մայրը առաջին անգամ ասել էր.
«Որդիս, ընտանիքդ քեզ շատ է կարոտել… կինդ, տղաներդ…»
Բայց Վահագնի պատասխանը նույնն էր, ինչ իսկական հրամանատարինը.
«Մամ, չեմ կարող գալ… հնարավոր չի զորքին թողնել ու գալ…»
Նա գիտեր, որ իր տեղը մարտի դաշտում էր։
Մեկ օր անց՝ հոկտեմբերի 12-ին, Վահագն Ասատրյանը զոհվեց Հադրութում։
Նրա մարտական ընկերներն ասում են՝ արտաքինից խիստ էր, բայց ներսում՝ ազնիվ, խորապես մարդկային ու անսահման հայրենասեր։ Սիրում էր բնությունը, կենդանիներին, հումորը։ Բայց պատերազմի ժամանակ դառնում էր պողպատ։
Ոստիկանության գնդապետ Նիկողայոս Եղիազարյանը պատմում է.
«Հաղթանակի գրավականը կարգապահությունն է» — սա Վահագնի ամենասիրելի խոսքերից էր։
Նա հավատում էր, որ զինվորին հնարավոր չէ ստիպելով հաղթանակ տանել։ Զինվորը պետք է վստահի իր հրամանատարին, հարգի նրան, հավատա նրան։
Վահագն Ասատրյանը համոզված էր՝ եթե հրամանատարը գրագետ չէ, կարդացած չէ, երբեք չի կարող առաջնորդ դառնալ։
«Եթե ուզում ենք, որ զինվորը հարգի հրամանատարին, սպան պետք է կրթված լինի, մտածող լինի…» — ասում էր նա։
Նա զինվորին բացատրում էր նույնիսկ ամենափոքր մանրուքը։ Որովհետև բանակում, իր խոսքով, ոչինչ ձևական չէ։ Ամեն ինչ կյանքի ու մահվան արժեք ունի։
«Առանց ամաչելու հարցրու՝ ինչի՞ համար եմ սա անում… Ես կբացատրեմ, ու դու կհասկանաս…»
Վահագնի մասին խոսելիս բոլորը նույն բանն են ասում՝ նա ծնված հրամանատար էր։ Մարդ, ով իր ներկայությամբ ուժ էր փոխանցում զինվորներին։
Եվ այսօր, նույնիսկ նրա բացակայության մեջ, նրա անունը շարունակում է ոգեշնչել։
Պատերազմի մասնակիցները վստահ ասում են.
«Բանակը չի պարտվել… Բանակը մինչև վերջ կռվել է…»
Վահագն Ասատրյանի նման հրամանատարներն ապացուցեցին, որ հայ զինվորը կարող է մինչև վերջ կանգնել հայրենի հողի պաշտպանության համար։
Վահագն Ասատրյանը զոհվեց, բայց չընկրկեց։ Նրա անունը մնաց Եռաբլուրի քամու մեջ, մարտական ընկերների հիշողություններում, զինվորների սրտերում և հազարավոր հայ մայրերի աղոթքներում։
Նա այն մարդկանցից էր, ովքեր չեն մահանում։ Նրանք դառնում են պատմություն։ Դառնում են հավերժություն։